شرح متنی داستان پادشاه و کنیزک مثنوی معنوی

بشنوید ای دوستان این داستان                      خود حقیقت نقد حال ماست آن
همه داستانهای مثنوی نقد حال انسانه
••بود شاهی در زمانی پیش ازین                  ملک دنیا بودش و هم ملک دین
یک پادشاه دینداری بود
••اتفاقا شاه روزی شد سوار
با خواص خویش از بهر شکار شاه برای شکار به شکارگاه میرود اما جای اهو و…. شکار کند، کنیزی را شکار می کند. عاشق کنیزی میشود.
••یک کنیزک دید شه بر شاهراه                     شد غلام آن کنیزک پادشاه
عاشق کنیزمیشود که در راه می بیند شایدهم آن کنیز پادشاه را شکار می کند.
••مرغ جانش در قفس چون می‌طپید              داد مال و آن کنیزک را خرید
چند برابر قیمت کنیزک را میخرد خوشحال به قصر برمی گردد.
••چون خرید او را و برخوردار شد                      آن کنیزک از قضا بیمار شد
با خوشحالی کنیزک را می آورد،اما کنیزک مریض میشود.
مولانا مثال میزند:
••آن یکی خر داشت و پالانش نبود                   یافت پالان گرگ خر را در ربود
خرداشت پالانش نبود                                       کوزه داشت، آب نداشت

••کوزه بودش آب می‌نامد بدست                    آب را چون یافت خود کوزه شکست
••شه طبیبان جمع کرد از چپ و راست           گفت جان هر دو در دست شماست
همه طبیبان شهر را جمع می کند
جان من و جان کنیز در دست شماستاگر کنیز بمیرد من هم میمیرم؛پس جان هر دوی ما به دست شماست شاه اینجا دنبال حق نیست
دنبال قوانین علی و معلولی است میگوید: بیماری معلول است، اگر دکتر بیایدحتما علت این بیماری خواهدرفت! سلامتی معلولِ علت دکتراست. خدا را از یاد برده است.
••جان من سهلست جان جانم اوست               دردمند و خسته‌ام درمانم اوست
درمان من این کنیزک است. شما اگر این کنیزک را درمان کنید انگار مرا درمان کرده اید.

••هر که درمان کرد مر جان مرا                          برد گنج و در و مرجان مرا

••جمله گفتندش که جانبازی کنیم                     فهم گرد آریم و انبازی کنیم
یک کمیسیون پزشکی تشکیل میدهیم حتما درمانش می کنیم! حتما!!
••هر یکی از ما مسیح عالمیست                       هر الم را در کف ما مرهمیست
هرکدام از ما مسیحیست برای خودش مُرده را زنده می کند. داروی همه درد ها را میدانیم
دکترها چون به خودشان مغرور شدند وبه خدا توجه نکردندکه همه چیز را باید خدا بخواهد، که تاثیر داشته باشد.
••گر خدا خواهد نگفتند از بطر                           پس خدا بنمودشان عجز بشر
نگفتند: انشاالله” نگفتند: اگر خدا بخواد” گفتند: ما حتما اینکار را می کنیم! خدا هم بدش آمد غیرت خدا جوشید وخواست که عجز بشر،وعلم عجز بشر رانشانشان دهد از غرورشان به دانستگیهایشان خدا هم خواست که عجزشان را نشان دهد.

••ترک استثنا مرادم قسوتیست

“ترک انشاالله گفتن” منظوراین نیست که به زبانی بگویید؛ای بسا کسی که زبانی میگوید اما در دلش اصلا اعتقادی به خدا ندارد هیچ نیرو و قوه ای بالاتر از نیرو قوه الهی نیست خدا هر چه بخواهد همان میشود. خودش کجا نشست است درماشین ضدگلوله” مشخص است اعتقاد درونی ندارد،از تفنگ وگلوله میترسد.ما همه همینطوریم به آن چیزی که میگوییم اعتقادکافی نداریم.
••نه همین گفتن که عارض حالتیست
ای بسا ناورده استثنا بگفت                        جان او با جان استثناست جفت
ای بسا کسی که اصلا به زبان نمیگوید؛ اصلا عربی بلد نیست بگوید! بیسواد است، دلش فتوی میدهد،گواهی میدهد؛تا خدا نخواد هیچ اتفاقی نمیافتد؛
پس اصل استثنا وانشاالله نزد این فرداست.
••هرچه کردند از علاج و از دوا                   گشت رنج افزون و حاجت ناروا
هر کاری کردنند مریضی بیشتر شد.
••آن کنیزک از مرض چون موی شد           چشم شه از اشک خون چون جوی شد
کنیز روز به روز مریضتر میشود،پادشاه اشک خون میریزد.
••از قضا سرکنگبین صفرا فزود                 روغن بادام خشکی می‌نمود
همه چی نتیجه برعکس میدهد  زیرا خدا گفت: می خواهد عجز بشر را نشانش دهد. عجز علم ودانستگیهای بشر خودش قوانین علی ومعلولی را آفریده خودش هم نقضش می کند. کل قران نقض قوانین علی ومعلولی است؛ آتش ابراهیم را نمیسوزاند، باد شیبان راعی را نمیبرد. حالا خیلی مثالهای دیگر هم هست.عسل که باید صفرا را از بین ببرد، زیاد می کند؛روغن بادام که بایدپوست را نرم کند،
خشکتر می کند.

••از هلیله قبض شد اطلاق رفت             آب آتش را مدد شد همچو نفت

هلیله که باید باعث انبساط شود،باعث قبض شد؛آب که باید آتش را خاموش کند، گویانفت است که میریزد روی اتش” آب آتش را مدد شد
شعله اش بیشتر میشود، مانند نفت عمل می کند.”منظور آن داروها هستند” ان داروهایی که به مریض میدهندو نتیجه عکس میدهد. مثنوی بااین داستان شروع میشود خیلی داستان خوبی است. منظور از پادشاه ما انسانها هستیم ما انسانها وقتی به دنیا میاییم و در شاه راه زندگی در شکارگاه زندگی با کنیزی آشنا میشویم، عاشقش میشویم این کنیز

جسم ماست.

ون به خویش آمد ز غرقاب فنا
خوش زبان بگشاد در مدح و دعا

انسان وقتی دستش از امور مادی بریده میشود از قوانین علی و معلولی جدا میشود،خودبخود به سمت حق رو می کند.حتی از پیامبر می پرسن که ای پیامبر( نمیدونم از کدوم پیامبر بود) که خدا چیست؟ کجاست؟ خدا وحی می کند به پیامبرکه بگو خدا همان کسیست که شما تا زمانی که دریا ارام است، میگویید:کشتی ما را میبرد، بادبان دارد، کشتی را طوری ساخته ایم برروی آب راه برود. اما وقتی گرفتار طوفان میشوید یک لحظه قلبتان متوجه یک نیرویی میشود! و از آن نیرو کمک می خواهید؛ ای پیامبر بگو: آن نیرویی که ازآن کمک می خواهید! منم! همان خداست! وقتی دستتان از قوانین علی ومعلولی کوتاه میشود، به یک قدرتی رو می کنید که میدانید ماورائ قدرتهاست. آن حق است، آن خداست.
وقتی می بیند که طبیان کاری نمیتوانند بکنند پابرهنه جانب مسجد دوید.

•• شاه رفت در مسجد سوی محراب شد
سجدگاه از اشک شه پرآب شد

••چون به خویش آمد ز غرقاب فنا
خوش زبان بگشاد در مدح ودعا

شاه متوجه حق میشود دستش را از طبیبان میبرد به سجده میرود، اشک میریزد.

•• کای کمینه بخششت ملک جهان
من چه گویم چون تو می‌دانی نهان

••ای همیشه حاجت ما را پناه
بار دیگر ما غلط کردیم راه

بار دیگر ما راه را اشتباه رفتیم

•• لیک گفتی گرچه می‌دانم سرت
زود هم پیدا کنش بر ظاهرت

هرچند میدانی برای چه آمده ام!
اماباید در ظاهر هم بگویم.

•• چون برآورد از میان جان خروش
اندر آمد بحر بخشایش به جوش

از عمق دل فریاد کشید! دریای بخشش ورحمت خدا به جوش آمد!

•• درمیان گریه خوابش در ربود
دید در خواب او که پیری رو نمود

داشت گریه می کرد خوابش میبرد. درخواب یک پیری را می بیند؛ پیر می گوید:

••گفت ای شه مژده حاجاتت رواست
گر غریبی آیدت فردا ز ماست

فردا قرار است یک شخصی را بفرستیم نزد تو بیاید. اگر آمد از طرف ما است.

••چونک آید او حکیمی حاذقست
صادقش دان کو امین و صادقست

حکیم اصلی آن شخصی است که فردا برایت می فرستیم. هرکاری میگوید بکن چون صادق وامین است.

•• در علاجش سحر مطلق را ببین
در مزاجش قدرت حق را ببین

این طبیب به حق وصل است، قدرتش را از حق می گیر نه از دانستگیها و قوانین علی و معلولی

••چون رسید آن وعده‌گاه و روز شد

از خواب بیدار میشود،صبح است.شاه در وعده گاه بیرون شهر آنجایی که قرارگذاشته بودند میرود تا آن طبیب بیاد.

••آفتاب از شرق اخترسوز شد
بود اندر منظره شه منتظر

••تا ببیند آنچ بنمودند سر
دید شخصی فاضلی پر مایه‌ای

منتظر میماندببیند آیا خوابش درست بوده است؟ آیا آن شخص واقعا میاید!؟

••آفتابی درمیان سایه‌ای

می بیند یک شخصی می آید نورانی

••می‌رسید از دور مانند هلال
نیست بود و هست بر شکل خیال

خیال انسان هم هست هم نیست، یک سیب را در خیالت متصور میشوید اندازه دارد، رنگ دارد،اما وجود واقعی هم ندارد؛ آن شخصی هم که می آمد مثل خیال بود،فقط پادشاه آن را میدید. مثل خیال

•• نیست‌وش باشد خیال اندر روان
تو جهانی بر خیالی بین روان

با اینکه این خیالات وجود واقعی ندارند توهمند، اما جهانی براین خیالها روان است. همه این کارها و کوشش ها از روی فکرو ذهنی که وجود واقعی ندارد،انسان تخیل وتوهم میکند.

••بر خیالی صلحشان و جنگشان
وز خیالی فخرشان و ننگشان

انسانها از روی یک خیال وتوهم وفکر با یکدیگر صلح می کنند،جنگ می کنند. یک خیال خوش می‌ آید ذوق میکنند، فخر فروشی می کنند، یک خیال بد می اید نگران می شوند،بِهَم میریزند، درون انسان آشوب میشود.

••آن خیالاتی که دام اولیاست
عکس مه‌رویان بستان خداست

اولیاالله هم خیال و فکردارند؛ اما خیال وافکار اولیاالله ناهنجا نیست، عین فطرتشان پاک است،تعقل نه افکار زائد.

••آن خیالی که شه اندر خواب دید
در رخ مهمان همی آمد پدید

آن شخصی را که درخواب دیده بود، می‌ بیندهمان شخص است که می آید.

•• شه به جای حاجبان فا پیش رفت

به جای دربانان، پادشاه خودش جلو رفت.

•• پیش آن مهمان غیب خویش رفت
هر دو بحری آشنا آموخته

گویا هردویشان یک سنخیتی بایکدیگر دارند هردو دریاییند،شنا بلدند.
[آشنا=شنا]

•• هر دو جان بی دوختن بر دوخته

انسان تا با یکی سنخیت نداشته باشد نه بینشان محبت ایجاد میشود، نه رابطه ایجاد میشود، رابطه ای مداوم نه گذرا به قول امروزی ها تفاهم (منظورم از سنخیت همان تفاهم است)
“یک شباهت درونی و باطنی”

هردو بحری، هردو بچه دریا هستنند هم استاد، هم آن طبیب که میاید، هم این پادشاه”

•• گفت معشوقم تو بودستی نه آن

گفت:چقدر تورا دوست دارم بااینکه اولین باری است که می بینمت. معشوق من تو بودی نه آن کنیز

•• لیک کار از کار خیزد در جهان

“عجب! کار، کار را نشان میدهد باید کنیزک می آمد مریض میشد، من طبیب می آوردم و آنها علاجش نمیکردن تااینکه میرسیدم به طبیب الهی”

••ای مرا تو مصطفی من چو عمر
از برای خدمتت بندم کمر

برای خوندن ادامه داستان لینک پایین کلیک کنید

از خدا جوییم توفیق ادب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *